Inflatie betekent dat het algemene prijsniveau stijgt. Je kunt daardoor gemiddeld minder kopen voor hetzelfde bedrag dan eerder. De prijs van een afzonderlijk product kan dalen, terwijl er toch inflatie is: het gaat om de gemiddelde ontwikkeling van veel prijzen samen.

Een inflatiecijfer laat zien hoeveel de prijzen gemiddeld zijn veranderd ten opzichte van een eerdere periode. Wat je zelf merkt, hangt af van je inkomen en van de producten en diensten waaraan je geld uitgeeft.

Hoe lees je een inflatiecijfer?

Inflatie wordt meestal uitgedrukt als een percentage. Bij een inflatie van 3% zijn consumentenprijzen gemiddeld 3% hoger dan in de periode waarmee ze worden vergeleken. Een denkbeeldig boodschappenmandje van € 100 kost dan gemiddeld € 103.

Dat betekent niet dat elk product precies 3% duurder is geworden. Energie kan bijvoorbeeld sterker in prijs stijgen, terwijl kleding goedkoper wordt. Het cijfer geeft het gemiddelde weer van veel verschillende uitgaven.

Let bij een percentage op de periode. Een maandcijfer vergelijkt vaak een maand met dezelfde maand een jaar eerder. Een verandering ten opzichte van de vorige maand is iets anders. Ook een jaargemiddelde geeft een ander beeld: daarbij worden de gemiddelde prijzen van twee hele jaren vergeleken.

Inflatie en de consumentenprijsindex

In Nederland publiceert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) de consumentenprijsindex, afgekort CPI. Die index volgt de prijzen van goederen en diensten die huishoudens kopen, zoals boodschappen, vervoer en verzekeringen.

Niet alle uitgaven tellen even zwaar mee. Een prijsverandering bij een grote uitgavenpost heeft meer invloed op het gemiddelde dan een even grote verandering bij een product waaraan huishoudens weinig besteden. De verdeling van die uitgaven wordt ook aangepast als het koopgedrag verandert.

De CPI en inflatie zijn niet hetzelfde. De CPI is een index die het prijsniveau weergeeft. Het inflatiepercentage laat zien hoeveel die index is veranderd tussen twee perioden.

Voor vergelijkingen tussen Europese landen wordt ook de HICP gebruikt. Dat is een Europese prijsindex die volgens gezamenlijke afspraken wordt samengesteld. De HICP en de Nederlandse CPI kunnen daardoor een verschillend inflatiepercentage geven.

Wat merk je van inflatie in je budget?

Als prijzen stijgen en je inkomen gelijk blijft, kun je minder kopen. Stijgt je inkomen mee met de prijzen, dan blijft je koopkracht ongeveer gelijk. Je koopkracht is wat je met je geld kunt kopen.

Een landelijk gemiddelde past niet precies bij ieder huishouden. Geef je een groot deel van je inkomen uit aan producten die snel duurder worden, dan kun je meer prijsdruk voelen dan het gemiddelde cijfer laat zien. Bij een ander huishouden kunnen juist de prijzen van veelgebruikte producten minder hard stijgen.

Kijk daarom niet alleen naar het landelijke percentage, maar ook naar je eigen vaste lasten en dagelijkse uitgaven. Vergelijk bijvoorbeeld wat je nu per maand betaalt met een eerdere maand. Zo zie je welke posten voor jouw budget het verschil maken.

Wat gebeurt er met de koopkracht van geld?

Een bedrag op je rekening verandert niet vanzelf als prijzen stijgen. De koopkracht ervan kan wel afnemen. Stel dat je € 100 hebt en de prijzen stijgen in een jaar gemiddeld met 3%. Dan kun je met die € 100 aan het eind van het jaar ongeveer evenveel kopen als met € 97,09 aan het begin.

Ontvang je rente, dan kan die het verschil deels of helemaal opvangen. Een voorbeeld: € 100 met 2% rente wordt na een jaar € 102. Als de prijzen in datzelfde jaar met 3% stijgen, heeft die € 102 ongeveer dezelfde koopkracht als € 99,03 aan het begin. In dit voorbeeld is geen rekening gehouden met belasting.

Ook bij schulden speelt koopkracht een rol. Een vast bedrag dat je later terugbetaalt, kan door prijsstijgingen minder waard zijn dan toen je het leende. Dat betekent niet automatisch dat lenen voordelig is: rente en andere kosten kunnen hoog zijn en bij een variabele rente veranderen.

Dalende inflatie is niet hetzelfde als dalende prijzen

Als de inflatie daalt van 5% naar 2%, stijgen de prijzen gemiddeld nog steeds. Ze stijgen alleen minder snel dan eerder. Een prijs die eerst van € 100 naar € 105 is gegaan, komt bij een volgende stijging van 2% uit op € 107,10.

Pas als het algemene prijsniveau daalt, is er sprake van deflatie. Ook dan kunnen sommige producten nog steeds duurder worden. Net als bij inflatie gaat het om het gemiddelde, niet om iedere afzonderlijke prijs.

Veelgestelde vragen over inflatie

Is een beetje inflatie normaal?
De Europese Centrale Bank streeft naar een inflatie van 2% op de middellange termijn in de eurozone. Dat doel is geen garantie dat de prijsstijging elk jaar precies 2% bedraagt. De centrale bank kan onder meer de beleidsrente aanpassen om de inflatie te beïnvloeden, maar het effect daarvan is niet direct merkbaar.

Hoeveel stijgen prijzen bij inflatie over tien jaar?
Dat hangt af van het percentage in elk jaar. Als voorbeeld: bij precies 3% inflatie per jaar kost een pakket van € 100 na tien jaar ongeveer € 134,39. De stijging wordt elk jaar berekend over het prijsniveau van het jaar ervoor. In werkelijkheid verandert het percentage meestal van jaar tot jaar.

Is de inflatie voor de komende tien jaar te voorspellen?
Niet precies. Verwachtingen kunnen veranderen door onder meer ontwikkelingen in energieprijzen, lonen en de vraag naar producten. Een langetermijnverwachting is daarom geen vaststaand bedrag of percentage.

Wil je een recent cijfer beoordelen, kijk dan bij het CBS naar de periode en de gebruikte prijsindex. Vergelijk dat gemiddelde met je eigen uitgaven om te zien wat de prijsstijging voor jouw budget betekent.